Peter Bracke

Liturgia da Floresta Encantada

Rorschach of Reflections

Peter Bracke

Chiesetta della Misericordia Campo de l’Abazia, Cannaregio, Venetië 29 juli — 30 augustus 2026 Tijdens de Biennale Arte 2026

De tentoonstelling

Twee vormen van sacraliteit in dialoog: het Amazoneregenwoud en een religieuze architecturale ruimte.

De tentoonstelling, ontworpen voor de Chiesetta della Misericordia in Venetië, brengt twee vormen van sacraliteit in dialoog: die van het Amazoneregenwoud en die van een religieuze architecturale ruimte. Ze onderzoekt hoe verschillende sacrale systemen aanwezigheid en spirituele kracht toekennen aan plaatsen, en hoe die percepties kunnen resoneren binnen één gedeelde ruimte.

Beeld, video en klank willen samen de vertrouwde voorstellingen van het tropische landschap doorbreken. Het regenwoud wordt niet getoond als een object om naar te kijken, maar als een zintuiglijk veld om binnen te gaan, waar betekenis ontstaat op het moment van de waarneming en sacraliteit wordt ervaren als aanwezigheid, niet als afbeelding.

De werken zijn geïnstalleerd in de grote centrale altaarnis en in de twee zijnissen naast de bestaande mozaïeken, in een directe dialoog met het architecturale en iconografische kader van de kerk. Een verticale video-installatie en een gecomponeerde soundscape vervolledigen de ruimte.

Bekijk de introductiefilm — 6′45″, regie en montage Ruth Verstraeten

De fotografische werken

Beelden I — X. Het regenwoud, gespiegeld langs zijn middenas, opent zich als een Rorschachplaat.

Centraal in de tentoonstelling staan verticaal georiënteerde fotografische werken die vertrekken van de spiegeling. Door het regenwoud langs een middenas te spiegelen roepen de beelden Rorschachachtige vormen op die uitnodigen tot een intuïtieve en subjectieve lezing. Gezichten, dieren, insecten en hybride figuren verschijnen — een echo van wereldbeelden waarin het regenwoud niet als levenloze materie wordt begrepen, maar als een levend wezen met aanwezigheid en handelingskracht.

De foto's werden gemaakt in de overstroomde regenwouden van de Braziliaanse Amazone — de várzea rond Tefé en het Mamirauá-reservaat, en de Rio Azul, in de staten Amazonas en Pará — waar een stil wateroppervlak het landschap in een bijna volmaakte symmetrie vouwt.

ILiturgia da Floresta Encantada

IILiturgia da Floresta Encantada

IIILiturgia da Floresta Encantada

IVLiturgia da Floresta Encantada

VLiturgia da Floresta Encantada

VILiturgia da Floresta Encantada

VIILiturgia da Floresta Encantada

VIIILiturgia da Floresta Encantada

IXLiturgia da Floresta Encantada

XLiturgia da Floresta Encantada

Scrol zijwaarts · klik op een beeld om te vergroten

Beelden I — X zijn ook beschikbaar als edities

Essay

Toen het beeld zichzelf zag

In de spiegelende wateren van de Amazone wordt het zien wederkerig. Het regenwoud weerspiegelt niet alleen — het bekijkt zichzelf. Wat horizontaal was, wordt verticaal; wat landschap was, wordt een as. Het moment van het zien hangt tussen rivier en hemel, tussen het werkelijke en zijn dubbelganger.

Op het eerste gezicht lijkt het tafereel natuurlijk — bomen die oprijzen tegen een lichtende hemel. Maar zodra de blik zich aanpast, stort de zekerheid van de oriëntatie in. Staat het beeld rechtop of omgekeerd? Kijken we naar het regenwoud of naar zijn spiegelbeeld? De onvastheid van het perspectief trekt de toeschouwer in een stille desoriëntatie, alsof het regenwoud zelf beslist hoe het gezien wil worden.

In die aarzeling verschijnt een derde ruimte — noch het beeld van de natuur, noch haar spiegel, maar hun samenkomst. Twee regenwouden staan oog in oog, het ene wordt de verschijning van het andere. Wat zich ontvouwt is geen illusie maar constructie: een ontmoeting van oog, lens en omgeving die een nieuw waarnemingsveld voortbrengt. Het beeld stelt het regenwoud niet voor, maar wordt zijn voortzetting, een handeling waarmee de natuur haar eigen zien uitvindt.

Wat gezien wordt, wanneer het gezien wordt, wordt dus niet door het landschap alleen aangeboden. Het ontstaat uit het samenspel van de fotograaf, het apparaat en de levende dichtheid van het regenwoud — een choreografie van de waarneming waarin object, subject en instrument samenvloeien. De spiegeling is geen herhaling maar genese: een regenwoud dat zijn eigen blik construeert.

De Chiesetta

Zaalzichten — Chiesetta della Misericordia, Campo de l’Abazia, Cannaregio.

De Chiesetta della Misericordia is een kleine ontwijde kerk aan het Campo de l’Abazia in Cannaregio, naast de Scuola Vecchia della Misericordia. Het centrale altaar en de twee zijnissen, omlijst door marmer, met de bewaarde mozaïeken in de overige nissen, bepalen de maat van de werken: elk beeld neemt de plaats in die ooit een altaarstuk innam. Twee andere werken, gedrukt op glas, staan in de vroegere muuropeningen; in het schip staat een verticaal scherm.

Het centrale altaar van de Chiesetta, frontaal gezien, met de gouden beeld tussen de zwarte marmeren zuilen en de mozaïeken — **Centraal altaar** — Beeld I tussen de zwarte marmeren zuilen en de mozaïeken, de laatste ochtend, 31 augustus 2026

Het volledige schip van de kerk onder het houten dak, gezien naar het altaar — **Het schip** — de laatste ochtend, 31 augustus, vóór de werken werden weggenomen

Een zijnis met een groene beeld, gezien onder de dakbalken — **Zijnis** — onder de dakbalken

Een groene gespiegelde beeld in een boognis; in het gebladerte lijkt een figuur te verschijnen — **Zijnis** — in het gebladerte verschijnt een figuur

Een oranjegouden gespiegelde beeld die oprijst achter een klein marmeren tabernakel — **Centraal altaar** — het vergulde regenwoud achter het marmeren tabernakel

Het centrale altaar met het vergulde beeld, schuin gezien in warm avondlicht — **Centraal altaar** — in het avondlicht

Het centrale altaar van opzij gezien, met de zijnis en de vensters — **Centraal altaar** — vanuit de zijbeuk

De zijnis aan de overzijde van het schip, met een lichtgroen gespiegeld beeld — **Zijnis** — de overzijde

Een foto op glas in een ruwe bakstenen opening, het gespiegelde regenwoud in goud en groen — **Op glas** — gevat in de baksteen van een vroegere muuropening

Een hoge, donkergroene foto op glas in een smalle bakstenen nis — **Op glas** — de tweede nis

Het roosvenster boven de ingang, met zijn licht weerkaatst op de muur eronder — **Roosvenster** — licht op de muur boven de ingang

Detail van het mozaïek van de kerk: figuren in rode en witte gewaden — **De mozaïeken** — de eigen iconografie van de kerk, in de overige nissen

Een verticaal scherm met het gespiegelde regenwoud, en gedrukte teksten op een sokkel — **Scherm en teksten** — de zaalteksten op de sokkel

De witmarmeren gevel van de Chiesetta aan het met baksteen geplaveide campo — **Campo de l’Abazia** — de gevel, Cannaregio 3550

De video-installatie

Horizontaal gefilmd, verticaal getoond: tijd en beweging treden de spiegelstructuur binnen.

De visuele logica van de beelden zet zich voort in een video-installatie. Horizontaal gefilmd maar verticaal getoond, verstoort het bewegende beeld de oriëntatie en brengt het tijd en beweging in de spiegelstructuur. Het beeld schuift tussen hemel en water, landschap en verschijning, en schept een waarnemingsruimte waarin het regenwoud zichzelf lijkt te bekijken — een verlenging van zijn logica van spiegeling en transformatie.

Video: Peter Bracke · videomontage: Ron Chiers. Drie fragmenten uit het bewegende beeld, rechtop getoond zoals in de Chiesetta:

Rorschach of the Invisible Forest — fragment I

Rorschach of the Invisible Forest — fragment II

Rorschach of the Invisible Forest — fragment III

De volledige film

De volledige video-installatie — 9′57″ — met de soundscape van Peter Bracke en Antoon Jaminé.

Geluid aan; volledig scherm aanbevolen.

Introductiefilm

Peter Bracke over het werk, het regenwoud en de kerk — een film van Ruth Verstraeten.

Gemaakt in aanloop naar de tentoonstelling: over de oorsprong van het werk in de overstroomde regenwouden van de Amazone, het gespiegelde beeld en de Rorschachplaat, en wat de Chiesetta della Misericordia mogelijk zou maken. 6′45″, in het Engels.

Regie en montage: Ruth Verstraeten.

Het schip van de Chiesetta della Misericordia — openingsbeeld van de introductiefilm

Rendering van het schip van de Chiesetta met een hoog verticaal scherm dat het gespiegelde regenwoud toont, sokkels op de vloer en de altaarnissen daarachter — **Zoals bedoeld** — het verticale scherm in het schip, tussen de ingang en het altaar. Conceptrendering voor de tentoonstelling, 2026

Klank

Regenwoud en rituele akoestiek, gecomponeerd tot één ruimtelijk medium.

Klank speelt doorheen de hele tentoonstelling een structurerende rol. De soundscape, gecomponeerd uit opnames in zowel het regenwoud als religieuze contexten, verbindt natuurlijke en rituele akoestiek. De klank illustreert de beelden niet, maar werkt als een ruimtelijk medium dat de bezoeker onderdompelt en het gedeelde gevoel van sacrale aanwezigheid versterkt.

Soundscape: Peter Bracke en Antoon Jaminé. De volledige compositie van zeventien minuten die de Chiesetta vulde, is hier te beluisteren.

0:00 / 17:24

Liturgia da Floresta Encantada — soundscape, 17′24″ · Peter Bracke & Antoon Jaminé

Een derde manier van zien

Gezien vanuit een smalle rivierarm rijst het regenwoud tot een onwaarschijnlijke hoogte op tegen de hemel. De toeschouwer aarzelt: staat het beeld rechtop of omgekeerd? Wie zich richt op de lichtende achtergrond, ziet de hemel verdonkeren tot een verre waterweg; wie zich richt op het groen, ziet de stammen omhoogschieten en de lucht vernauwen tot een tunnel.

Geen van beide lezingen haalt het. Wat zich aandient is een derde manier van zien, waarin natuur en kunstgreep worden samengeroepen om een indruk van onmetelijkheid te scheppen. Wat gezien wordt, is noch door de omgeving gegeven, noch louter verbeeld: het ontstaat waar de waarneming door het perspectief wordt verplaatst.

Elke toeschouwer komt aan met een kant-en-klaar beeld van het tropische regenwoud — een idee dat zo wijd verspreid is dat het bijna een cliché is geworden. Eén manier om het stereotype te ontkrachten is te vragen welk uniek beeld werd gevormd op het moment zelf waarop het gezien werd.

Vrij bewerkt naar Laymert Garcia dos Santos, in Claudia Jaguaribe, Quando Eu Vi (2009).

Oorsprong

Waar de beelden geboren werden: de overstroomde regenwouden van Amazonas en Pará.

De foto's en de film werden gemaakt op de waterwegen bij Tefé en in het Mamirauá Sustainable Development Reserve, en op de Rio Azul. Een deel van het jaar staat de várzea in de rivier: het regenwoud overstroomt, het bladerdak verdubbelt in het stille water en de boot beweegt tussen twee hemels. De beelden werden vanuit een smalle arm opgenomen, bij het eerste licht, recht in dat verdubbelde regenwoud kijkend.

Met de lokale gidsen Florisvaldo Ferreira Rocha en Isac Machado da Silva.

Een brede rivier met het regenwoud weerspiegeld in stil water onder een blauwe hemel — **Mamirauá** — het regenwoud verdubbeld in stil water

Bomen in het overstromingswater in de schaduw van de onderbegroeiing — **De várzea** — een deel van het jaar staat het regenwoud in de rivier

Plankwortels van een hoge boom in de overstroomde onderbegroeiing — **Plankwortels** — overstroomde onderbegroeiing, Mamirauá-reservaat

Eerste licht op een kalme waterweg, omzoomd door regenwoud — **Eerste licht** — de waterwegen bij Tefé, Amazonas

Twee gidsen die omhoogkijken naar het bladerdak, een van hen met een verrekijker — **De gidsen** — Florisvaldo Ferreira Rocha en Isac Machado da Silva

Rand van het regenwoud weerspiegeld in een brede, stille rivier — **Rio Azul** — de spiegel vóór de spiegeling

Making of

Van het drukatelier naar de altaarnis — en terug via het kanaal.

De beelden werden op 7 juli 2026 op groot formaat gedrukt bij Solution in België, per boot naar Cannaregio gebracht en in de dagen vóór de opening op 29 juli in de nissen van de Chiesetta geïnstalleerd. Op 31 augustus, de ochtend na de laatste bezoekers, gingen de werken langs dezelfde weg weer naar buiten.

Het drukken van de beelden — Solution, België — juli

Een gespiegeld regenwoudbeeld op het bed van de flatbedprinter in het drukatelier — **Het drukatelier** — een beeld op het bed van de printer

Peter Bracke achter een pas gedrukte beeld op de tafel — **De druk controleren**

Een gedrukte beeld op de lange transporttafel van het drukatelier — **Het atelier** — op de transporttafel

Inkt ontmoet regenwoud — de printkop aan het werk

Het gespiegelde regenwoud — uit de printer gerold

Afbouw — 31 augustus

Twee personen tillen een beeld uit de zijaltaarnis — **Uit de nis** — 31 augustus, 9.15 u.

De vergulde altaarbeeld wordt door het schip gedragen — **Beeld I** — verlaat het altaar

Een beeld wordt in schuim en folie ingepakt op de vloer van het schip — **Inpakken** — op de vloer van het schip

Een ingepakte beeld wordt over het campo naar de boot gedragen — **Naar de boot** — over het campo

Uit de nis

De boot — laden op de rio

Het kanaal — Cannaregio verlaten

Beeld I — door het schip gedragen

Aan het altaar — het inpakken van de beelden

Het schip van de Chiesetta, leeggehaald, met alleen nog de sokkels — **Het laatste uur** — de Chiesetta, 31 augustus, late voormiddag

Het boek

Het eerste fotoboek: beelden I — X, de essays en de zaalzichten.

Liturgia da Floresta Encantada — Rorschach of Reflections verscheen naar aanleiding van de tentoonstelling. Het bundelt de tien beelden, de essays Toen het beeld zichzelf zag en Een derde manier van zien, en de zichten van de Chiesetta.

Blader online door het boek — of informeer naar een exemplaar.

Edities

De beelden bestaan ook buiten de Chiesetta — als werken op groot formaat voor een eigen muur.

Elk van de tien beelden is beschikbaar als gesigneerde en genummerde editie: een pigmentprint op Hahnemühle-papier, opgekleefd op aluminium Dibond, in een kleine oplage per motief en in twee formaten. Elk werk gaat vergezeld van een echtheidscertificaat.

Beschikbaarheid, formaten en voorwaarden op aanvraag — bracke.peter@gmail.com.

Interieurstudie — twee beelden naast elkaar in een woonkamer — IInterieurstudie

Interieurstudie — één beeld in een dubbelhoge ruimte — IIInterieurstudie

Interieurstudie — één beeld naast het terras — **III**Interieurstudie

Interieurstudies (visualisaties) — Andrea Zampol D’Ortia, 2026

Papier

Hahnemühle fine-art papier, pigmentprint

Montage

Aluminium Dibond, klaar om op te hangen

Formaten

100 × 150 cm · 120 × 180 cm

Editie

Beperkt, gesigneerd en genummerd, met certificaat

De tentoonstelling — 2026

TitelLiturgia da Floresta Encantada — Rorschach of Reflections
Peter Bracke

LocatieChiesetta della Misericordia
Campo de l’Abazia, Cannaregio 3550, Venezia

Data29 juli — 30 augustus 2026
Dagelijks 10 – 18 u · maandag gesloten

ContextIn Venetië, tijdens de Biennale Arte 2026 (9 mei — 22 november)

BereikbaarheidVaporetto Ca’ d’Oro, lijn 1 — daarna te voet door Cannaregio

Over de kunstenaar

Peter Bracke werkt op het snijvlak van fotografie en installatie.

Peter Bracke (°1957, België) werkt op het snijvlak van fotografie en installatie. Zijn praktijk wortelt in een intuïtieve omgang met de natuur, uitgewerkt tot conceptuele ruimtelijke werken die beeld, materiaal en omgeving verbinden. Hij volgde een opleiding Foto-kunst aan de Academie in Gent en was in 2006 medeoprichter van het kunstenaarscollectief FaceOff. Zijn werk werd internationaal getoond in Europa, met een blijvende aanwezigheid in Italië — onder meer Palazzo Mora, Venetië (2019, 2024), Museo Civico Treviso (2023) en Fotofever, Carrousel du Louvre, Parijs (2019).

peterbracke.com · @bracke.peter · bracke.peter@gmail.com

Introductiefilm

Ruth Verstraeten

Soundscape

Peter Bracke & Antoon Jaminé

Videomontage

Ron Chiers

Mozaïekprints

Solution

Architect

Piero Vespignani — anfibio

Gepresenteerd door

Etnia House of Arts

Met bijzondere dank aan

Andrea Zampol D’Ortia & Monica Guaqueta

Pers

Beelden en teksten op aanvraag